Pula ang Kulay ng Katapusan

Bakit nga ba pula ang ginagamit ni Doktor Karayom na tinta para sa kanyang obra? Pula ba dahil mistulang sumisirit na dugo sa puting papel? O para bang mga ugat na naghaharutan sa pahina at nagma-mantsa ng mga tauhan o sari-saring kabaliwang tagpo — mga salaysay ng lapay. Baka dahil, malamang, matingkad na pula ang magiging kulay ng langit pag natuloy ang maitim na balak ng mga bungol na pulitiko na kupitin ang kahuli-hulihang hininga ng kalikasan, o kaya dahil sa pataasan ng ihi na mauwi sa digmaang nuklear. Tigok lahat tayo. May bahid na lang ng pula na memorya ng ating kagaguhan at mga naupos na pag-ibig. Ewan nga ba kung bakit. Hindi ko naitanong kay Doktor Karayom nung nagkita kami sa isang sosi na unibersidad noong binigyan siya ng award. (Habang nakapila kami sa buffet ng di nakakalibog na chibog.) Pero mas mainam na magsilbi itong palaisipan. Kasi, wika nga ni Kain kay Abel sa dati kong paboritong komiks, “Ang misteryo ang mananatili, hindi ang paliwanag.”

Ang alam ko lang, ang mga ginuguhit ni Doktor Karayom ay kanyang agimat kontra sa kawalan, ang kanyang pag-unawa sa nakaka-windang na mundo. O kaya dahil trip lang niya. ’Yun ang madalas na sagot ni Pepe Smith sa mga panayam. Wala, trip-trip lang, rakenrol!

Wina-warning-an ko na kayo bago nyo ilipat ang mga pahina ng libro na ito na siguradong bahagya nyong dinilaan: ito ay pagpapatuloy ni Doktor Karayom ng kanyang estratehiya na gumawa ng hilaw, anatomiko, wari’y tala-arawan ng laman.

Marami ditong drawings na para bang isinilang sa pagitan ng bangungot at alaala. Hitik ito sa mga nakapilipit na mga katawan, laman-loob, mata, sugat, hayop, at mga elemento. Naalala ko tuloy ’yung mga Aliwan komiks na nirentahan namin dati sa mga kalye sa Blumentritt: may mga kuwentong weirdo, kalagiman, at may sariling ikonograpiya para sa hindi karaniwang Pinoy. May mga artists na kontemporaryo tayo na tinutuloy ang ganitong tradisyon; isa na dun si Doktor Karayom.

Dito sa obra niya, makaka-relate tayong tumatawid ng marikit sa linya ng kabaliwan. May lalaking pinigil ang pagtae, may humalik sa bungo ng patay na hindi nya kilala, may taimtim na nakamasid sa kalabasa, may ATM na ang mawi-withdraw mo ay lumuluha na mata, may mga ligaw na engkwentro sa kosmiko at mitiko.

Mga props na santo, kandila, pako, ginataang pagi sa karinderya, elepanteng mababa ang lipad. Siguradong nagsisilbi silang simbolo na kung ano-ano. Ito ay ang ukay-ukay ng mga imahe na kumakatawan sa iba’t-ibang mukha ng psyche ng tagapagsalaysay. Halimbawa kung paano kaakibat ng salitang oras ang posas. ’Yung iba naman, sadyang hindi maipaliwanag. Bahala na si Batman.

Sa madaling salita, patok ito sa atin na sawang-sawa na sa mga balitang umiikot sa pulitikong mandarambong habang nagbubuga ng mga berso mula sa Bibliya, mga sosyalan ng mga fashionistang mayayaman na pula lagi sapatos, or mga artista na pa-tweetums habang nagbebenta ng produkto na hindi natin kayang bilhin at di natin kailangan. Ang kailangan natin ay ang totoong balita na ang nakapaglalahad lang ay mga makata at ang mga alagad ng sining.

Ang nagustuhan ko sa libro na ito, ’yung kanyang pagiging lantaran. Parang usapang alas-tres ng umaga sa sarili: hilaw, malapit sa laman, at kumakapit sa isip. Habang katabi ng mga upos ng sigarilyo, panis na sopas, at malamig na alaala ng mga pumanaw o lumayo.

Ayun, sana ay lingapin niyo itong aklat na ito. Bihira na ganitong lathalain. ’Yung pwede mong itabi sa mga obra ni Roxlee o ni Junji Ito mula sa aklatan ng impiyerno. ’Yung bang may pula-at-puting paleta na uukit sa ating lapida pagdating ng araw, puno ng ritwal ng laman at anino.

O siya, simulan nyo na ang paglalakbay. Matindi ang sangkap nito: sugat, dasal, kaluluwa, biro, at sangkaterba pang mga biro. Lagnat lang ang pahinga. Tahakin nyo na ang landas na mabato, maputik, at may bakas ng dugo. Malamang ang makita mo sa dulo ng daan — habang hinihilamusan ng liwanag, pagtanggap at pag-unawa — ay ang iyong sarili.

— IGAN D’BAYAN

Manila, 2025

This is my foreword for Doktor Karayom’s book, Ang Dalubkatawan ng Aking Paglalakbay, published by Istorya Studios. Special thanks to my friends Rodel Tapaya and Marina Cruz.

For purchase inquiries, the book is available from Istorya Studios.